| | ZonêMa/Kirmancki | Türkce | Deutsch | English | | Xızır bısewekno! [din.] | Xızır korusun! | | |
| Xızır loqme sıma qebul kero! [din.] | Hızır lokmanızı kabul etsin! | | |
| Xızır wayırê rama u comerdio [din.] | Hızır rahmet ve cömertliğin efendisidir | | |
| Xızır [e.] [din.] [mit.] [Ar.] | Hızır, darda kalanların yardımına koştuğuna inanılan bir ulu, kutsal kişi ("Hızır gibi (imdadına veya yardımına) yetişmek"). Hızır doğanın sahibi ve tanrısıdır. Hızır’ı çağıran semahlar dönülür ve deyişler okunur. Aleviler, mübarek kardeşler Hızır ve İlyas'ın peygamber olarak yaşadıklarına ve insanlara, özellikle gezginlere yardım etmek için "ölümsüzlük suyunu" (Ebu Hayat/Ebu Kevser) içtiklerine inanırlar (bu bağlamda da mistik yoldaki gezginler). Bu inanca göre Hızır karada, İlyas denizde yardıma gelir. Geleneğe göre ikiside "bütün yürekleriyle" yardım çağıran insanlara yardım ederler. İnsanlara mutluluk ve refah getirdiklerine inanılır.
Alevilerde Hızır ayı başladığı günlerde, Ocak/Şubat aylarında değişik tarihlerde oruç tutulur, cemler yapılır, lokmalar dağıtılır, kabirler ziyaret edilir.
Hakkında sayısız efsaneler var. Nehirler, su kaynakları, dağlar, taşlar, köprüler ve ilçeler onun adıyla anılmıştır. | Prophet, Heiliger Khidr, der in der engsten Zeit zur Hilfe kommt. Alevitinnen und Aleviten glauben daran, dass die Heiligen Brüder Hızır und Ilyas als Propheten gelebt und das sogenannte „Wasser der Unsterblichkeit“ (Abu Hayat/Abu Kevser) getrunken haben, um den Menschen zu helfen, insbesondere Reisenden (in diesem Kontext auch der/dem Reisenden auf dem mystischen Weg). Nach diesem Glauben kommt Hızır auf Land, und Ilyas auf dem Meer zur Hilfe. Überlieferungen zufolge helfen beide Menschen, die in Not geraten sind und „vom ganzen Herzen“ um Hilfe rufen. Sie bringen den Menschen Glück und Wohlstand.
Bei Aleviten findet jedes Jahr im Januar/Februar an unterschiedlichen Tagen das Khidr-Fasten statt.
Es gibt unzählige Mythen und Sagen über Khidr. Flüsse, Wasserquellen, Berge, Steine, Brücken und Landkreise sind nach seinen Namen benannt worden. | Prophet, saint Khidr (Khizir), who comes to help in narrow time. Alevis believe that the holy brothers Hızır and Ilyas lived as prophets and drank the "water of immortality" (Abu Hayat/Abu Kevser) to help people, especially travelers (in this context also the Travelers on the mystical path). According to this belief, Hızır comes to help on land, and Ilyas on the sea. According to tradition, both help people who are in need and call for help "with all their hearts". They bring happiness and prosperity to people.
In the case of Alevis, the Khidr fast takes place on different days every January/February.
There are innumerable myths and legends about Khidr. Rivers, water sources, mountains, stones, bridges and counties have been named after his names. |
| Xızır, Muzır Baba, Sultan Baba, Duzgın to rê albaz bo! | Hızır, Munzur Baba, Sultan Baba, Duzgın yoldaşın olsun! (yolculuğa çıkarken) | | |
| Xızır, tı melemê derd u gemuna! [din.] | Hızır, sen dert ve gamların melhemisin! | | |
| Xızıro khal [din.] | aksakallı Hızır | | |
| Xızırê Gavanu [din.] [mit.] | Güçlükleri aşan Hızır. Çobanın hiçbir çıkış yolu bulamadığı anda ortaya çıkan Xızır'ın kurtarıcı elidir.
Burada Xızır'ın kendisi bizzat bir çoban gibi hareket eder. Bir çoban (Şıvan veya Gavan) dağlarda bir uçurumun veya fırtınanın ortasında çaresiz kaldığında Xızır'ı çağırır. Xızır o anda 'çobanların çobanı' olur ve engeli bizzat ortadan kaldırır. Xızır burada yol gösteren değil, bizzat kurtarıcıdır. | Xızır in Gestalt eines unmittelbaren Retters. Die rettende Hand Xızır’s, die erscheint, wenn der Hirte keinen Ausweg mehr weiß, er kommt in höchster Not zur Hilfe, wenn alle menschliche Kraft endet.
Hier tritt Xızır selbst in der Gestalt oder Funktion eines Hirten auf. Er ist der „Xızır der Hirten“. Wenn der menschliche Hirte (Şıvan oder Gavan) am Ende seiner Kraft ist, übernimmt Xızır die Führung, um das Hindernis zu überwinden. | Xızır in the form of an immediate savior. Is the saving hand of Xızır that appears when the shepherd sees no way out.
Here, Xızır himself acts directly as a shepherd. When a shepherd (Şıvan or Gavan) is helpless in the mountains, facing an abyss or a storm, he calls upon Xızır. In that moment, Xızır becomes the 'Shepherd of Shepherds' and physically overcomes the obstacle. Here, Xızır is not just a guide, but the actual savior. |
| Xızırê pukeleke [din.] | hortumların (kasırgaların) Xızır’ı | | |
| xızan [sıf.] (2) | açgözlü | unersättlich | insatiable, voracious |
| xızkayene | hırıltı ile nefes alıp vermek | | |
| xızke (xısayı) [tıbbi] | nefes darlığı | | |
| xızmekare | hizmetkar, hizmetçi | | |
| xızmeta sektorê raya heway, xızmeta endustriyê raya heway | havayolu sektörü hizmeti | Fluglinie Industrie Service | airline industry service |
| xızmete [Far. → Ar.] | hizmet | Service | service |
| xızmetê cayêni | yerel hizmet | Service vor Ort, lokaler Service | local service |
| xızmetê enerjiyê roci | güneş enerjisi hizmeti | Sonnenenergie-Service, Solarenergie-Service | solar energy service |
| Xızmetê Kari | İş Hizmeti | Unternehmungsdienstleistung, Geschäftsservice | Business Service |
| xızmetê khedi | evcil hayvan hizmeti | Haustier-Service | pet service |
| xızmetê lez | acil durum hizmeti, acil servis | Notdienst | emergency service |
| xızmetê miştayeni | masaj hizmeti | Massage-Service | massage service |
| Xızmetê Plankerdışê Veyveyi | Düğün Planlama Hizmeti | Hochzeitplanungs-Service | Wedding Planning Service |
| Xızmetê Planê Fealiyeti | Etkinlik Planlama Hizmeti | Veranstaltung Planung Service | Event Planning Service |
| xızmetê resayışi | ulaşım hizmeti | Transport Service | transportation service |
| xızmetê xelesnayenê lezi | acil kurtarma hizmeti | Rettungsdienst | emergency rescue service |
| xağ biyene | ham olmak (meyve) | | |
| xağ [e.] [anat.] | eklem, mafsal | Gelenk | joint, articulation |
| xaği decayene | eklemlerin ağrıması | | |
| xaşıl (keşka, keska, keşke, keşkek, mastewe) | bulgur, sarımsaklı yoğurt ve yağ ile yapılan geleneksel bir yemek | | |
| xaşiya vêri (4) | şişkin karın, göbekli | | |
|
|
